Kiểm soát 4 cảm xúc phá tài khoản

Trong quá trình giao dịch, bạn sẽ liên tục phải đối mặt với những biến động của giá cả. Mỗi lần giá chạy, cảm xúc của bạn cũng chạy theo và chen vào quyết định vào lệnh hay thoát lệnh. Nếu không có sự chuẩn bị, tài khoản của bạn rất dễ bị bào mòn bởi những quyết định bốc đồng.

Bạn đã từng nghe nói về "Tứ kỵ sĩ khải huyền" trong giao dịch chưa? Đó là bốn cảm xúc dễ làm bạn phá kỷ luật nhất khi giao dịch. Bốn cảm xúc phá tài khoản này bao gồm: tham lam, sợ hãi, hy vọng và hối tiếc. Việc hiểu rõ cách vận hành của chúng là bước đầu tiên để bạn giành lại quyền kiểm soát cuộc chơi, thay vì để chúng điều khiển bạn.

Tham lam

Tham lam là một cảm xúc phổ biến mà ai cũng biết, đó là sự ham muốn quá mức đối với tiền bạc. Trên thị trường tài chính, cảm xúc này bộc lộ khi bạn mong muốn làm giàu nhanh hoặc kỳ vọng một khoản tiền lời cực lớn chỉ trong một giao dịch duy nhất.

Vào lệnh với số tiền lớn hơn mức rủi ro cho phép là minh chứng rõ ràng nhất cho việc lòng tham đang điều khiển bạn. Bạn cần xác định một số tiền cố định mà bản thân cảm thấy thoải mái khi mất cho mỗi giao dịch, và không bao giờ vào lệnh vượt quá con số đó. Nếu bạn nhồi lệnh vô tội vạ vào cặp XAUUSD chỉ vì tin rằng giá vàng chắc chắn tăng, thì chỉ một lệnh thua cũng đủ khiến số vốn của bạn bị thiệt hại nghiêm trọng.

Lòng tham cũng xuất hiện một cách tinh vi khi bạn đang có một lệnh lãi. Khi nhìn thấy lợi nhuận thả nổi trên màn hình, bạn bắt đầu suy nghĩ về số tiền mình sẽ kiếm được nếu chốt lời ngay, và số tiền có thể kiếm thêm nếu tiếp tục giữ lệnh. Suy nghĩ này rất nguy hiểm. Lợi nhuận đang hiển thị chỉ là ảo giác sở hữu và nó chưa thuộc về bạn cho đến khi vị thế được đóng. Các trader thường lầm tưởng rằng khoản lợi nhuận tiềm năng đó đã nằm gọn trong túi mình.

Chính vì sự lầm tưởng này, nhiều người quyết định dời điểm chốt lời ra xa hơn khi giá sắp chạm mục tiêu ban đầu. Ví dụ, bạn đặt tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận là 1:2 hoặc 1:3. Khi giá chạy gần đến đích, bạn lại hủy lệnh chốt lời vì nghĩ rằng xu hướng còn đi tiếp. Kết quả là thị trường đảo chiều, khiến lợi nhuận thu về nhỏ hơn rất nhiều, hoặc thậm chí biến thành một lệnh thua. Việc nhận biết tâm lý khi giao dịch ở giai đoạn này sẽ giúp bạn bấm nút đóng lệnh đúng lúc.

Trong cuộc sống thường ngày, lòng tham có thể giúp bạn tích lũy tài sản, chẳng hạn như khi bạn tiết kiệm và hạn chế chi tiêu để tăng số dư ngân hàng. Tuy nhiên, trên thị trường Forex, crypto hay cổ phiếu, lòng tham luôn gây bất lợi và bạn bắt buộc phải kiểm soát được nó nếu muốn tồn tại.

Sợ hãi

Khác với lòng tham luôn mang lại tác động tiêu cực, sợ hãi là một cảm xúc mang tính hai mặt. Về bản chất, sợ hãi là phản xạ sinh tồn rất mạnh. Nỗi sợ hãi về những hậu quả tồi tệ giúp bạn không làm những việc dại dột như lái xe khi say rượu.

Mặt tốt của sự sợ hãi là nó buộc bạn phải biết sợ mất tiền. Nỗi lo lắng về việc cháy tài khoản sẽ thúc đẩy bạn luôn đặt lệnh dừng lỗ bảo vệ vốn cho tất cả các giao dịch. Ở mặt này, nỗi sợ có lợi cho tài khoản của bạn.

Tuy nhiên, mặt xấu của nỗi sợ hãi lại là tác nhân khiến bạn bỏ lỡ các cơ hội tốt. Khi bạn vừa trải qua một chuỗi lệnh thua liên tiếp, tâm lý e ngại sẽ bao trùm. Lúc này, dù thị trường xuất hiện một điểm vào lệnh đẹp, bạn vẫn chần chừ không dám bấm nút vì sợ lại tiếp tục mất tiền.

Nguyên nhân sâu xa của việc sợ vào lệnh thường bắt nguồn từ việc bạn đã rủi ro quá nhiều tiền ở các lệnh trước và thua lỗ vượt mức chịu đựng. Để khắc phục, bạn phải tách biệt hoàn toàn kết quả của các giao dịch. Nếu bạn tuân thủ một hệ thống giao dịch, các lệnh thắng và thua sẽ được phân bổ ngẫu nhiên. Giao dịch cuối cùng của bạn không được phép ảnh hưởng đến quyết định của giao dịch tiếp theo.

Bên cạnh đó, việc liên tục theo dõi tin tức và báo cáo tài chính cũng là chất xúc tác tạo ra sự sợ hãi vô cớ. Nhiều người vội vàng hợp lý hóa lý do để đóng lệnh sớm chỉ vì một bản tin kinh tế, bất chấp việc hành động giá vẫn đang diễn biến tốt. Tất cả những yếu tố quan trọng đều đã được phản ánh vào hành động giá, do đó việc dõi theo từng bản tin chủ yếu làm bạn mất thời gian và dễ sợ hãi vô cớ.

Hy vọng

Trong cuộc sống, hy vọng thường được xem là một điều tốt, nhưng trong giao dịch tài chính, nó lại gây hại lớn. Về cơ bản, hy vọng là sự kỳ vọng rằng một điều gì đó sẽ xảy ra. Khi bạn vào lệnh với một niềm hy vọng, bạn đang phó mặc tài khoản cho sự may rủi thay vì một kế hoạch có cơ sở.

Biểu hiện rõ nhất của sự hy vọng là khi bạn đang gồng một lệnh âm. Thay vì chấp nhận mình đã sai, bạn lại kéo giãn dừng lỗ ra xa hơn, hoặc thậm chí không cài dừng lỗ vì tin rằng thị trường sẽ quay đầu. Ví dụ, khi mua Bitcoin và giá liên tục phá thủng các vùng hỗ trợ, việc hy vọng thị trường phục hồi mà không có biện pháp bảo vệ sẽ khiến bạn gánh chịu khoản lỗ nặng nề.

Sự hy vọng cũng tương đồng với lòng tham khi bạn mong đợi một khoản lợi nhuận lớn đến mức phi thực tế. Bạn dời điểm chốt lời ra xa hơn vì hy vọng giá sẽ tiếp tục đi xa. Điều này thường kết thúc bằng việc bạn chỉ thu được một khoản lợi nhuận rất nhỏ, bởi vì bạn đã không chốt lời vào đúng thời điểm cần thiết.

Việc hy vọng rằng mọi giao dịch mình thực hiện đều phải thắng là một kỳ vọng sai lầm. Khi bạn đặt quá nhiều niềm tin vào một lệnh cụ thể, bạn sẽ sinh ra sự gắn kết cảm xúc với nó. Nếu thị trường đi ngược lại dự đoán, sự thất vọng sẽ lập tức chuyển hóa thành buồn bã và tức giận.

Bạn cần có một cái nhìn thực tế và hiểu rằng dù chiến lược của bạn có hiệu quả đến đâu, những lệnh thua là điều không thể tránh khỏi. Thay vì hy vọng từng lệnh đơn lẻ phải thắng, sẽ thực tế hơn nếu bạn hy vọng vào một năm giao dịch có lãi nhờ việc tuân thủ chiến lược và kỷ luật quản lý vốn.

Hối tiếc

Hối tiếc là cảm giác dằn vặt xuất hiện sau một giao dịch thua lỗ, một cơ hội đẹp bị bỏ lỡ, hoặc sau khi không kiếm được nhiều tiền như mong đợi. Cảm xúc này rất nguy hiểm vì nó sẽ âm thầm phá hủy tài khoản giao dịch của bạn.

Rất nhiều trader thường quá bận tâm về những giao dịch trong quá khứ. Bạn cần hiểu rằng mình không thể thay đổi những gì đã xảy ra. Tất cả những gì bạn có thể làm là đánh giá lại tình hình và cố gắng loại bỏ sai lầm trong giao dịch tiếp theo. Bạn phải tập trung vào hiện tại, bởi vì thị trường luôn tiếp diễn và nó không hề quan tâm đến việc bạn đã kiếm được hay thua lỗ bao nhiêu trước đó.

Tác hại lớn nhất của sự hối tiếc là nó dẫn đến tình trạng vào lệnh liên tục mà không có cơ sở. Khi bỏ lỡ một điểm mua đẹp, cảm giác tiếc nuối sẽ thôi thúc bạn nhảy vào mua đuổi. Hoặc khi lệnh vừa chạm dừng lỗ, sự hối hận sẽ ép bạn phải vào ngay một lệnh khác để gỡ gạc. Đây là lúc bạn cần đi qua 4 giai đoạn tâm lý để rèn luyện sự điềm tĩnh. Thay vì hối tiếc, một người giao dịch chuyên nghiệp sẽ chỉ quan sát thị trường và kiên nhẫn chờ đợi cơ hội tiếp theo xuất hiện.

Cách khống chế 4 cảm xúc

Bản chất con người luôn dễ bị cảm xúc chi phối trước những biến động của dòng tiền. Để có thể kiểm soát được chúng, bước đầu tiên là bạn phải hiểu rõ về bốn cảm xúc này và những ảnh hưởng tiêu cực của chúng. Bước tiếp theo là nhận biết được chính xác thời điểm bản thân đang tham lam, sợ hãi, hy vọng hay hối tiếc, từ đó loại bỏ chúng ra khỏi quá trình ra quyết định.

Bạn cần thiết lập một ranh giới an toàn bằng các quy tắc quản lý vốn cứng rắn. Hãy luôn giao dịch với số tiền mà bạn cảm thấy hoàn toàn thoải mái nếu chẳng may mất đi. Nếu bạn hoàn toàn chấp nhận được số tiền có thể mất, bạn sẽ bớt lý do để sợ hãi.

Cuối cùng, để giải quyết triệt để những cảm xúc này, bạn cần sự nỗ lực và kiên nhẫn. Không có bữa trưa nào miễn phí trong giao dịch tài chính. Việc không chấp nhận thực tế này chính là lý do khiến rất nhiều người thất bại trên thị trường.

Tóm tắt

• Tham lam khiến bạn vào lệnh quá lớn và không chịu chốt lời đúng mục tiêu.
• Sợ hãi giúp bảo vệ vốn nhưng cũng làm bạn lỡ mất các cơ hội giao dịch hợp lệ.
• Hy vọng mù quáng khiến bạn gồng lỗ và từ chối chấp nhận việc mình đã phân tích sai.
• Hối tiếc kích thích tâm lý trả thù thị trường, dẫn đến việc giao dịch liên tục vô kỷ luật.
• Tuân thủ quản lý vốn và chấp nhận rủi ro từ trước giúp bạn khống chế cảm xúc.