Đo hiệu suất bằng R và nhật ký giao dịch

Khi tham gia thị trường tài chính, nhiều bạn thường khoe chiến tích bằng số pip kiếm được hoặc tỷ lệ phần trăm lợi nhuận trên tài khoản. Tuy nhiên, những con số này đôi khi không phản ánh đúng thực lực và hiệu suất giao dịch thực tế của một người. Mỗi nhà giao dịch có số vốn, tâm lý và mức độ chấp nhận rủi ro hoàn toàn khác nhau.

Để biết một hệ thống giao dịch có đang hoạt động tốt hay không, trader chuyên nghiệp đo bằng R, tức đơn vị rủi ro. Bài này chỉ cách đo hiệu suất bằng R và hệ số lợi nhuận, công cụ bạn sẽ cần khi lập kế hoạch giao dịch.

R là gì

R là chữ viết tắt của Risk, đại diện cho đơn vị rủi ro cố định mà bạn chấp nhận mất trong một giao dịch. Để đánh giá cả một chiến lược, trader dùng hệ số lợi nhuận (profit factor): tổng lợi nhuận từ các lệnh thắng chia cho tổng số lỗ từ các lệnh thua. Hai khái niệm khác nhau: R là đơn vị rủi ro của một lệnh, hệ số lợi nhuận là thước đo của cả chuỗi lệnh.

Ví dụ: Giả sử trong một năm giao dịch, bạn kiếm được 100.000 USD nhưng cũng để mất 50.000 USD. Đây là các con số giả định. Lúc này, hệ số lợi nhuận của bạn là 2 (lấy 100.000 chia cho 50.000).

Hiểu một cách đơn giản, nếu hệ số của bạn là 2R, điều đó có nghĩa là bạn kiếm được 2 USD cho mỗi 1 USD bạn để mất trên thị trường. Nếu hệ số là 3R, bạn kiếm được 3 USD cho mỗi 1 USD bị mất. Việc theo dõi giá trị R giúp bạn có cái nhìn tổng quát và khách quan nhất về hiệu suất lợi nhuận tổng thể. Bất kỳ ai muốn đánh giá năng lực của bạn, họ đều muốn thấy một lịch sử giao dịch có giá trị R ổn định và duy trì ở mức cao.

Tính kết quả giao dịch theo R

Để hiểu rõ hơn về cách R hoạt động trong thực tế, mình sẽ cùng xem xét một chuỗi gồm 20 lệnh giao dịch.

Trong ví dụ này, mình giả định rằng rủi ro cho mỗi lệnh là một con số cố định. Tuỳ thuộc vào tình hình tài chính cá nhân, mức rủi ro này có thể là 200 USD hoặc 2.000 USD (đây đều là số giả định). Điều quan trọng nhất là rủi ro được giữ cố định để bạn có thể tính toán số R một cách chuẩn xác.

Nhìn vào chuỗi 20 lệnh trên, bạn thấy có 9 lệnh thắng mang về tổng cộng 33R và 11 lệnh thua làm mất đi 11R. Bằng cách lấy tổng R thắng chia cho tổng R thua (33 chia 11), mình tính ra được hệ số lợi nhuận của chuỗi giao dịch này là 3.

Điều này có nghĩa là với mỗi 1 USD mất đi, hệ thống giao dịch này mang về 3 USD lợi nhuận. Tỷ lệ rủi ro trên lợi nhuận tổng thể của cả chuỗi là 1:3. Bạn cũng cần chú ý rằng số lệnh thua là 11 lệnh, nhiều hơn hẳn số lệnh thắng là 9 lệnh. Qua đó, bạn có thể thấy nếu biết dùng tỷ lệ rủi ro lợi nhuận hợp lý, bạn vẫn có thể có lãi ngay cả khi số lệnh thua nhiều hơn số lệnh thắng.

Vì sao đo bằng R tốt hơn đo bằng tiền hay pip

Nhiều bạn thường thắc mắc tại sao không dùng số dư tài khoản, số tiền lãi hay số pip để đo lường. Trong giới tài chính, có một quy tắc quản lý vốn rất phổ biến khuyên rằng bạn chỉ nên rủi ro khoảng 2% tài khoản cho mỗi lệnh. Quy tắc tính theo phần trăm này có thể là một ý tưởng hay dành cho các quỹ đầu cơ lớn hoặc những danh mục đầu tư cổ phiếu đa dạng, nơi họ phải quản lý hàng chục tài sản cùng lúc. Tuy nhiên, với trader cá nhân thường chỉ mở một đến hai vị thế cùng lúc, việc đo lường theo tỷ lệ phần trăm tài khoản không phải là giải pháp tối ưu.

Lý do đầu tiên là nhờ có đòn bẩy, một người có tài khoản 1.000 USD có thể mở vị thế lớn tương đương người có tài khoản 20.000 USD (số giả định). Bạn không nhất thiết phải nạp toàn bộ vốn liếng của mình vào một tài khoản giao dịch. Bạn có thể giữ phần lớn vốn ở một kênh sinh lời an toàn khác và chỉ để một phần nhỏ trong tài khoản để giao dịch.

Do đó, mức tăng trưởng phần trăm trên số dư tài khoản không phản ánh đúng bức tranh toàn cảnh. Kiếm 100% trên số vốn 300 USD dễ hơn rất nhiều so với kiếm 100% trên số vốn 50.000 USD (số giả định). Việc dựa vào số dư tài khoản để xác định rủi ro sẽ làm sai lệch đi bản chất của việc quản lý vốn.

Thứ hai, tâm lý chấp nhận rủi ro của mỗi người là hoàn toàn khác biệt. Một trader lâu năm, có kỹ năng cao và luôn tuân thủ kỷ luật nghiêm ngặt sẽ tự tin hơn, từ đó sẵn sàng chấp nhận mức rủi ro cao hơn so với một người mới bước chân vào thị trường. Khả năng chịu đựng rủi ro mang tính cá nhân và bị chi phối rất nhiều bởi yếu tố cảm xúc. Vì quy mô lệnh và sức chịu đựng của mỗi người không giống nhau, quy hết về R giúp so được kết quả giữa những người khác nhau.

Để minh chứng cho sự quan trọng của R, hãy nhìn vào cách hoạt động của các tổ chức tài chính lớn. Trong giới chuyên nghiệp, yếu tố sống còn mà các ông chủ quan tâm chính là tỷ lệ rủi ro trên lợi nhuận, chứ không phải số pip hay tỷ lệ phần trăm.

Cuối mỗi tháng, chủ công ty tự doanh đối chiếu rủi ro trader đã chấp nhận với lợi nhuận trader mang về. Một nhà giao dịch tự doanh chỉ được trả lương khi giá trị R lớn hơn 1. Nếu giá trị R nhỏ hơn 1, điều đó đồng nghĩa với việc họ đang làm mất nhiều tiền hơn số tiền họ kiếm được. Tất cả các công ty tự doanh, ngân hàng hay quỹ đầu cơ đều đánh giá hiệu suất bằng R tính theo tiền thật, bởi vì số pip hay phần trăm lợi nhuận cơ bản không nói lên được hiệu quả sử dụng vốn thực tế.

Lưu ý: Việc sử dụng R không nhằm mục đích khuyến khích bạn mạo hiểm hay tăng rủi ro cho mỗi lệnh. Bạn phải tự quyết định số tiền rủi ro mà bản thân cảm thấy sẵn sàng để mất trước khi tham gia bất kỳ lệnh thực tế nào. Kể cả khi bạn dùng một phương pháp có xác suất thắng cao, bạn vẫn không thể biết chắc lệnh nào sẽ thắng và lệnh nào sẽ thua. Một nguyên tắc cơ bản là nếu một lệnh giao dịch khiến bạn thức trắng đêm vì lo lắng, khả năng cao là bạn đang đặt cược quá mức cho phép.

Ghi nhật ký giao dịch

Muốn tính được hệ số lợi nhuận, bạn cần có kết quả của cả một chuỗi lệnh, giống bảng 20 lệnh ở trên. Cách đơn giản nhất là ghi nhật ký giao dịch: mỗi lệnh đóng lại, bạn ghi ngay kết quả tính theo R, lệnh chạm dừng lỗ ghi -1R, lệnh chạm chốt lời gấp 3 lần rủi ro ghi +3R.

Nhật ký giúp bạn theo dõi hiệu suất giao dịch của chính mình, rồi từ đó nhận ra những khuyết điểm cần khắc phục. Nếu bạn có nhật ký và thực sự nghiên cứu nó kỹ lưỡng, bạn đã vượt xa phần lớn trader khác.

Nhật ký còn giữ cho bạn luôn có trách nhiệm với từng quyết định và duy trì kỷ luật khi giao dịch. Hãy tập thói quen ghi nhật ký mỗi ngày.

Tóm tắt

• Hệ số R là thước đo hiệu suất lợi nhuận, tính bằng lợi nhuận từ lệnh thắng chia cho số lỗ từ lệnh thua.
• Cố định mức rủi ro cho mỗi lệnh là điều kiện bắt buộc để tính toán R chính xác.
• Đo lường bằng R hiệu quả hơn đo bằng pip hay phần trăm vì nó loại bỏ được sự khác biệt về đòn bẩy và quy mô vốn.
• Công ty tự doanh chỉ trả lương cho trader khi giá trị R lớn hơn 1.
• Ghi kết quả từng lệnh theo R vào nhật ký mỗi ngày để theo dõi hiệu suất và tìm ra khuyết điểm.