Nhận diện các mô hình giá kinh điển

Khi quan sát biểu đồ, mình tin rằng bạn sẽ nhận thấy giá không di chuyển một cách ngẫu nhiên mà thường tạo ra những hình dáng quen thuộc. Những hình dáng này được gọi là mô hình giá, hình thành từ tâm lý lặp đi lặp lại của đám đông trên thị trường. Các mô hình này thường xuất hiện trước những biến động lớn, nên giúp bạn lên kế hoạch trước.

Mô hình giá là gì

Lý thuyết đằng sau các mô hình giá dựa trên một giả định cốt lõi: lịch sử giá sẽ lặp lại. Các mẫu hình nhất định thường xuất hiện lại trên biểu đồ và có xu hướng tạo ra những kết quả tương tự nhau. Thông thường, các mô hình này sẽ đi trước và báo hiệu cho những biến động lớn tiếp theo, có thể là sự đảo chiều hoặc tiếp tục xu hướng cũ.

Lý giải cho bản chất lặp đi lặp lại này là do tất cả biến động của giá đều xuất phát từ yếu tố con người. Con người hay phản ứng giống nhau trước cùng một cảm xúc. Ví dụ: khi tâm lý thị trường thay đổi từ trạng thái lạc quan sang sợ hãi, một mô hình nhất định có thể xuất hiện trên biểu đồ trước khi các nhà giao dịch bắt đầu bán tháo và đẩy giá xuống mức thấp hơn. Những cảm xúc này thi thoảng sẽ có những tác động y hệt như vậy lên thị trường, và đó chính là điểm mà bạn có thể tận dụng.

Các mô hình biểu đồ đều có định nghĩa và tiêu chuẩn nhận diện đã được xác lập từ lâu. Tuy nhiên, bạn cần nhớ rằng không có mô hình nào báo cho bạn biết chắc chắn 100% đâu là khu vực giao dịch an toàn. Quá trình xác định các mẫu hình này dựa trên các tiêu chí thường mang tính chủ quan của mỗi cá nhân. Đó cũng là lý do vì sao việc đọc biểu đồ thường được coi là một nghệ thuật nhiều hơn là một môn khoa học khô khan.

Bạn có thể tìm thấy những mẫu hình này trong bất kỳ khung thời gian nào. Tuy nhiên, trong những lúc thị trường bị can thiệp hoặc có biến động bất thường, không phải tất cả các mô hình kỹ thuật đều hoạt động đúng như lý thuyết.

Mô hình đảo chiều

Một tín hiệu của mô hình đảo chiều cho thấy một xu hướng trước đây sẽ quay đầu khi mô hình hoàn thành. Dưới đây là các mô hình đảo chiều phổ biến nhất.

Mô hình vai đầu vai: Đây là một mẫu biểu đồ đảo chiều cho thấy xu hướng có khả năng chuyển từ tăng sang giảm khi nó hoàn thành. Mô hình này được đặc trưng bởi ba đỉnh nằm liền kề nhau. Đỉnh ở giữa cao nhất là "đầu". Hai đỉnh hai bên thấp hơn, cao gần bằng nhau, là hai "vai". Mức thấp giữa các đỉnh này được kết nối với nhau bằng một đường xu hướng gọi là đường viền cổ. Đường viền cổ thể hiện mức hỗ trợ chính để bạn quan sát nhịp phá vỡ. Mô hình chỉ thực sự được hình thành và xác nhận khi mức hỗ trợ tại đường viền cổ này bị đâm thủng.

Vai đầu vai ngược: Mô hình này hoạt động tương tự nhưng theo hướng ngược lại, xuất hiện trong xu hướng giảm. Lúc này, đường viền cổ trong mẫu hình vai đầu vai ngược sẽ là một mức kháng cự để bạn theo dõi cho một nhịp bứt phá cao hơn.

Mô hình hai đỉnh: Đây là một trong những mẫu hình biểu đồ đáng tin cậy nhất và rất dễ nhận ra. Mô hình hình thành sau một xu hướng tăng bền vững, khi giá kiểm định tại một ngưỡng kháng cự hai lần mà không có sự đột phá. Khi đạt đỉnh thứ nhất, giá đảo chiều tạo thành một đáy trung tâm. Tuy nhiên, giá không tiếp tục lao xuống mà quay về xu hướng tăng trước đó, rồi lại bị từ chối và tạo thành đỉnh thứ hai. Mô hình chỉ hoàn thành khi giá đóng cửa dưới đáy giữa hai đỉnh. Khi đó xu hướng có khả năng đảo chiều giảm.

Mô hình hai đáy: Tương tự nhưng theo hướng ngược lại, mô hình hai đáy xuất hiện trong xu hướng giảm. Giá chạm ngưỡng hỗ trợ hai lần nhưng không thủng, báo hiệu sự bắt đầu của một đợt đảo chiều tăng.

Mô hình ba đỉnh: Mô hình này ít gặp hơn hai đỉnh nhưng có thể là tín hiệu đảo chiều mạnh. Mô hình hình thành khi giá kiểm định ngưỡng kháng cự ba lần và không thể vượt qua được. Hình dáng của nó giống như ba ngọn núi có đỉnh ngang nhau, xen kẽ là hai đáy tạm thời. Đường thẳng đi qua ba đỉnh gọi là đường kháng cự, còn đường nối hai đáy gọi là đường viền cổ, cũng là mức hỗ trợ. Đây là dấu hiệu xu hướng chuyển từ tăng sang giảm.

Mô hình ba đáy: Ngược lại với ba đỉnh, mô hình ba đáy hình thành khi giá chạm ngưỡng hỗ trợ ba lần không thủng. Đây thường là dấu hiệu xu hướng đảo chiều từ giảm sang tăng.

Mô hình tiếp diễn và tích luỹ

Trong khi mô hình đảo chiều báo hiệu sự kết thúc của một xu hướng, thì mô hình tiếp diễn lại báo hiệu xu hướng hiện tại sẽ tiếp tục một khi mô hình hoàn tất.

Mô hình cốc và tay cầm: Đây là mô hình tiếp tục xu hướng lên, trong đó đà tăng đã tạm dừng nhưng sẽ đi tiếp khi mô hình được xác nhận. Phần "cốc" phải có hình chữ U giống như hình tròn của một cái tô thay vì hình chữ V, với độ cao ngang bằng nhau ở cả hai mặt. Phần "tay cầm" nằm phía bên phải của cốc, thể hiện giai đoạn giao dịch bị thu hẹp lại, trông tương tự như một lá cờ. Khi hoàn chỉnh hình mẫu, giá có thể vượt lên mức cao mới và tiếp tục xu hướng.

Mô hình tam giác: Hình tam giác nằm trong số các mẫu hình phổ biến nhất vì chúng xảy ra thường xuyên hơn so với các mẫu khác. Nó báo hiệu sự tạm dừng của xu hướng hiện hữu, trước khi phá vỡ mô hình và tăng tốc về một phía mạnh mẽ hơn. Trong khu vực tam giác này, cả bên mua và bên bán đều đợi một tín hiệu rõ ràng từ thị trường. Càng về phía cuối tam giác, giá càng hội tụ, một phe bán hoặc mua sẽ cố gắng tạo sức ép để ép vỡ bên còn lại. Bạn sẽ không biết giá đột phá theo hướng nào, chỉ biết rằng nó rất có thể bùng nổ mạnh sau khi tam giác bị phá vỡ. Có ba loại phổ biến là tam giác đối xứng, tam giác hướng lên và tam giác hướng xuống, có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng.

Mô hình cờ đuôi nheo: Mô hình này hình thành sau một đợt biến động giá rất mạnh, thể hiện sự củng cố trước khi tiếp tục xu thế hiện tại. Sau một xu hướng tăng hoặc giảm mạnh, bên mua hoặc bên bán thường tạm dừng để lấy đà trước khi tiếp tục đưa giá đi theo hướng đó. Trong quá trình nghỉ ngơi này, giá giao dịch theo biên độ nhỏ và tạo thành một hình tam giác nhỏ đối xứng có phần đuôi trông như cái cờ. Mục tiêu giá ngắn hạn cho hình cờ đuôi nheo cơ bản được tính bằng chiều dài của cột cờ, tức là đợt biến động mạnh trước đó, áp dụng vào điểm đột phá. Những mẫu này thường kéo dài không quá vài tuần.

Mô hình nêm: Hình nêm xuất hiện sau một xu hướng tăng hoặc giảm giá mạnh mẽ, dự báo khả năng tiếp diễn hoặc đảo chiều của xu hướng trước đó. Nêm hướng lên là các mẫu giá giảm, xảy ra khi xu hướng đang đi lên nhưng giá hội tụ và mất dần đà. Nêm hướng xuống là các mẫu giá tăng, xảy ra khi xu hướng đang đi xuống, giá hội tụ cho thấy đà giảm cạn kiệt và khả năng đảo chiều có thể xảy ra. Mẫu nêm cho thấy thị trường tạm nghỉ ngơi, tùy thuộc vào hình dáng mà giá có thể đi theo xu hướng cũ hoặc đảo chiều bắt đầu xu hướng mới.

Dùng mô hình giá cho đúng

Như mình đã đề cập, việc xác định các mô hình giá đôi khi rất khó khăn và mang tính chủ quan. Ví dụ, mô hình nêm rất dễ bị nhầm lẫn với mô hình tam giác. Nếu lạm dụng quá nhiều công cụ hay chỉ nhìn vào hình dáng mô hình một cách máy móc, bạn có thể bị rối trí và không đưa ra được quyết định giao dịch đúng đắn. Việc giá tạo ra một hình dáng đẹp không đảm bảo thị trường sẽ đi đúng theo lý thuyết.

Bạn cũng nên tìm sự xác nhận từ các công cụ khác. Bạn có thể sử dụng các chỉ báo cơ bản để củng cố thêm góc nhìn. Chẳng hạn, mô hình nêm rất dễ nhầm với tam giác, nên bạn cần tìm thêm xác nhận từ chỉ báo trước khi kết luận giá sẽ đảo chiều.

Tóm tắt

• Mô hình giá hình thành từ tâm lý lặp đi lặp lại của con người, giúp báo hiệu biến động lớn sắp tới.
• Mô hình đảo chiều như vai đầu vai, hai đỉnh, ba đáy báo hiệu xu hướng trước đó có thể quay đầu khi mô hình hoàn thành.
• Mô hình tiếp diễn như cốc và tay cầm, cờ đuôi nheo, tam giác thể hiện nhịp nghỉ ngơi trước khi giá đi tiếp.
• Việc nhận diện mô hình mang tính chủ quan, không mô hình nào cho biết chắc giá sẽ đi đâu.